HEALTH & MEDICINE : ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ AI ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ H5N1
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 22 ਦਸੰਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ) HEALTH & MEDICINE : ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਰਡ ਫਲੂ ਵਾਇਰਸ H5N1 ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI)-ਅਧਾਰਤ ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਡੀਕੋਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਾਤਕ ਵਾਇਰਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੀਐਮਸੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਜਰਨਲ (BMC Public Health journal)ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ ਭਾਰਤਸਿਮ – ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਏਜੰਟ-ਅਧਾਰਤ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਫਰੇਮਵਰਕ – ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ੂਨੋਟਿਕ ਸਪਿਲਓਵਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ।
ਹਰਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਫਿਲਿਪ ਚੈਰੀਅਨ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਆਈ. ਮੈਨਨ ਨੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ H5N1 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਪਿਲਓਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ-ਤੋਂ-ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ “ਸਾਡਾ ਮਾਡਲ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦੋ-ਪੜਾਅ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਡੇਟਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੈਲੀਬਰੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,” ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ 2003 ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 25 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 990 ਮਨੁੱਖੀ H5N1 ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 48 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੌਤ ਦਰ ਦੇ ਨਾਲ 475 ਮੌਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ H5N1 ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਪਾਅ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।
“ਤੀਜੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪਾਇਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਸ ਦਾ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨਫੈਕਟਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ lockdowns ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,” ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯੰਤਰਣ ਉਪਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਰਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
“ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ lockdowns, ਲਾਜ਼ਮੀ ਮਾਸਕਿੰਗ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਰਗੇ ਕੱਚੇ ਜਨਤਕ-ਸਿਹਤ ਉਪਾਅ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਬਚਦੇ ਹਨ,” ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।
ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮਾਡਲ ਨੀਤੀਗਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਖਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ : https://wishavwarta.in/
