Punjab: ਸਤੰਬਰ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ? ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਝੋਨੇ, ਬਿਜਲੀ, Groundwater ਤੇ ਕਣਕ ਤੱਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਅਸਰ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1 ਸਤੰਬਰ (ਗੁਰਪੁਨੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ): ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਸ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਮੀਂਹ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਸੂਬੇ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੱਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਰੀਬ 36 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਨਸੂਨੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਝੋਨਾ ਵਧਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਵਧੀ
ਇਸ ਸਾਲ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖਰੀਫ਼ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ acreage data ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਦੇ 92 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ Kharif area ’ਤੇ rice cultivation ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਘਟਿਆ ਹੈ।
ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋੜ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ tubewells ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੀਂਹ ਘੱਟ, Tubewell ਵੱਧ ਚੱਲੇ; ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ 15,725 MW
ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ Power System ’ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ Peak Power Demand 15,725 MW ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। PSPCL ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਧੀ ਮੰਗ ਪਿੱਛੇ ਲੰਮੇ Dry Spell ਕਾਰਨ ਝੋਨੇ ਲਈ tubewells ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 5 Thermal Units ਬੰਦ ਰਹੇ। ਸੂਬੇ ਨੂੰ Northern Grid ਅਤੇ private sources ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਲੈਣੀ ਪਈ ਅਤੇ Ludhiana, Khanna, Mohali ਤੇ Mandi Gobindgarh ਦੇ industrial areas ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਦੇ Power Cuts ਵੀ ਲੱਗੇ।
ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ chain ਬਣਦੀ ਹੈ:
ਮੀਂਹ ਘੱਟ → ਝੋਨੇ ਲਈ ਵੱਧ ਸਿੰਚਾਈ → Tubewell ਵੱਧ ਚੱਲਣ → Groundwater extraction ਵਧਣਾ → ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਣਾ।
Groundwater ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ 2026 ਦੇ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ICAR ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ rice-wheat dominated central region ਵਿੱਚ groundwater ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ water table ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ICAR ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ cropping pattern ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ groundwater availability ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ mismatch ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਘੱਟ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ’ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਕਣਕ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਈ?
ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਪਰ September rainfall ਦਾ ਅਸਰ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
IMD ਨੇ September ਲਈ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ’ਤੇ below-normal rainfall ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। September rainfall Long Period Average ਦੇ 91 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਘਟਣ ਨਾਲ winter crops ਦੀ sowing ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: IMD ਦਾ ਇਹ 91% ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲਾ forecast ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ September rainfall ਜ਼ਰੂਰ 91% ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇਗੀ।
Dam ’ਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਹੇਠਾਂ
ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਸਰ reservoirs ’ਤੇ ਹੈ। 24 ਅਗਸਤ ਨੂੰ Bhakra Dam ਦੇ Gobind Sagar reservoir ਦਾ ਪਾਣੀ 1,634 feet ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ average level ਤੋਂ ਕਰੀਬ 25 feet ਹੇਠਾਂ ਸੀ।
BBMB ਨੇ Punjab, Haryana ਅਤੇ Rajasthan ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਵਰਤਣ ਅਤੇ overdraw ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ irrigation ਅਤੇ drinking water ਲਈ supply ਸੰਭਾਲੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹੁਣ September ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕਿਉਂ?
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ “ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪਿਆ” ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਝੋਨੇ ਹੇਠ ਰਿਕਾਰਡ ਰਕਬਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਘਾਟ। Tubewells ਵੱਧ ਚੱਲਣ ਨਾਲ Groundwater ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਘਟੀ ਤਾਂ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ September ’ਚ ਕਿੰਨਾ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਰਹੇਗਾ।
ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮੀਂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ Groundwater ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਉਹੀ ਹੈ: ਝੋਨੇ ’ਤੇ ਵਧਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ।
ਹੋਰ ਖਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ : https://wishavwarta.in/
