ED ਵੱਲੋਂ 5.1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ‘ਚ ਛਾਪੇਮਾਰੀ; FCRA ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀ ਜਾਂਚ
ਜੈਪੁਰ, 21 ਸਤੰਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ): ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ (ED) ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਜ਼ੋਨਲ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਬੈਲਜੀਅਮ-ਅਧਾਰਤ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਗਭਗ 5.10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਾਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ‘ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਐਕਟ’ (Foreign Contribution (Regulation) Act(FCRA) ਤਹਿਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਤਲਾਸ਼ੀ 19 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ‘ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਐਕਟ’ (FEMA), 1999 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇਊ ਰਾਮ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ-ਅਧਾਰਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ED ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੇਊ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭੇਜੇ ਗਏ ਪੈਸੇ (remittances) ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ 5.10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ (NRIs) ਤੋਂ ਬੱਚਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਅਮਰ ਏਐਸਬੀਐਲ’ (Amar ASBL) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਲਾਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ 2011 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ‘ਅਮਰ ਏਐਸਬੀਐਲ’ (Amar ASBL) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜੋਸ ਗੋਫਿਨੇਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਲੀਅਨ ਗੋਫਿਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਟਰੱਸਟ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ (NGO) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਪਿਛਲੇ 14 ਤੋਂ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਊ ਰਾਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਈਡੀ (ED) ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਾਨ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ FCRA ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਕਮ ਦੇ ਮਕਸਦ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਨਿੱਜੀ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 2.60 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਕਢਵਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਢੁਕਵਾਂ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਸ ਅਤੇ ਸਾਲੀਅਨ ਗੋਫਿਨੇਟ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜੈਸਲਮੇਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਈਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਕਸਦ ਕੋਡਾਂ (purpose codes) ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਖਭਾਲ, ਵਿਦਿਅਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇਊ ਰਾਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅਗਲੇਰੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।
