ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 30 ਅਕਤੂਬਰ (IANS) – ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ISRO) ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ 11:51 ਵਜੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ (SDSC SHAR) ਤੋਂ ਆਪਣਾ GSLV-F18/NVS-03 ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
‘X’ (ਟਵਿੱਟਰ) ‘ਤੇ ਲਾਂਚ ਦੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ISRO ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲਾਂਚ ਦਾ ਦਿਨ! GSLV-F18/NVS-03 ਮਿਸ਼ਨ ਅੱਜ, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ (IST) ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ 11:51 ਵਜੇ (23:51 ਵਜੇ) ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ (SDSC SHAR) ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।”
ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ NVS-03 ਨੂੰ – ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ‘ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਦ ਇੰਡੀਅਨ ਕੰਸਟੇਲੇਸ਼ਨ’ (NavIC) ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ (ਸੈਟੇਲਾਈਟ) ਹੈ – ਇੱਕ ‘ਜੀਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਔਰਬਿਟ’ (GTO) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਲਾਂਚ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਲਾਂਚ ਪੈਡ (SLP) ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ISRO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, GSLV-F18 ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਜੀਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ’ (GSLV) ਦੀ 20ਵੀਂ ਉਡਾਣ ਹੋਵੇਗੀ।
NVS-03 ਨੂੰ NavIC ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਣੀ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ) ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ L5 ਅਤੇ S ਸਿਗਨਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ L1 ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਗਨਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ISRO ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ L5/S ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ L1 ਸਿਗਨਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀਮਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 1500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
NavIC ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਖੇਤਰੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ (Position), ਗਤੀ (Velocity) ਅਤੇ ਸਮਾਂ (Timing) – ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ PVT ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਸੰਬੰਧੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ISRO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, NavIC ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸਟੈਂਡਰਡ ਪੋਜੀਸ਼ਨਿੰਗ ਸਰਵਿਸ (SPS) ਅਤੇ ਰਿਸਟ੍ਰਿਕਟਿਡ ਸਰਵਿਸ (RS)। ਜਿੱਥੇ SPS ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ RS ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ/ਕੋਡਬੱਧ) ਸੇਵਾ ਹੈ।
ISRO ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ NavIC ਪ੍ਰਣਾਲੀ (constellation) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੰਜ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ (ਸੈਟੇਲਾਈਟ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, NVS-01, 29 ਮਈ 2023 ਨੂੰ GSLV-F12 ਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਾਂਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀ (atomic clock) ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, NVS-03, ਮੌਜੂਦਾ L5 ਅਤੇ S ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ L1 ਸਿਗਨਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
NavIC ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੋਜੀਸ਼ਨਿੰਗ (ਸਥਿਤੀ), ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਥਾਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ISRO ਦਾ ਟੀਚਾ NavIC ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਖੇਤਰੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
