ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 31 ਅਕਤੂਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ) – ਭਾਰਤ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ‘ICAR-CGIAR ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹਫ਼ਤੇ’ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ CGIAR ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ICAR) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਕਿਸਾਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ।
ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ (innovations) ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
DARE ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ICAR ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਐਮ.ਐਲ. ਜਾਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ CGIAR — ਜੋ ਕਿ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ 15 ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੈ — ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ICAR ਰਾਹੀਂ, ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਡਾ. ਜਾਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ CIMMYT, IRRI ਅਤੇ ICRISAT ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕਦੇ ਦਰਾਮਦਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਭਾਰਤ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੋਜਨ-ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ।
ਡਾ. ਜਾਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ‘ਦੱਖਣ-ਦੱਖਣ ਸਹਿਯੋਗ’ (South-South cooperation) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ’ (ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ), ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ‘ਐਗਰੀਸਟੈਕ’ (AgriStack), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਬਾਜਰੇ (millets) ਦੀ ਖੇਤੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਰਗੇ ਖ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਰ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ICRISAT ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਫ਼ਰ—ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਤੱਕ—ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “CGIAR ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ ਵੀਕ 2027 (CGIAR Science and Partnership Week 2027) ਰਾਹੀਂ, ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਹੱਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।”
ਪਹਿਲਾ ‘CGIAR ਸਾਇੰਸ ਵੀਕ’ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ, ਕੀਨੀਆ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ICAR ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ CGIAR ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, CGIAR ਦੇ ਦਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ, ਪਾਣੀ, ਪਸ਼ੂਧਨ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
