ਆਈਜ਼ੌਲ, 15 ਨਵੰਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ) – ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਕੇਲਸਿਹਿ (Kelsih) ਵਿਖੇ ‘ਰੋਪੁਇਲਿਆਨੀ ਕਬਾਇਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ’ (RTFFM) ਦਾ ਵਰਚੁਅਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਮਿਜ਼ੋ ਕਬਾਇਲੀ ਮੁਖੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਬਾਇਲੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਰੋਪੁਇਲਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ‘ਜਨਜਾਤੀਯ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ’ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਕਬਾਇਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਭਗਵਾਨ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਪੁਇਲਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ‘ਲੁਸ਼ਾਈ ਹਿਲਜ਼’ (ਜੋ ਹੁਣ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ (ਸੀਐਚਟੀ) ਦੇ ਰੰਗਾਮਤੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਜਨਵਰੀ 1895 ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਭਗਵਾਨ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ 151ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਰੋਪੁਇਲਿਆਨੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕੇਲਸੀਹ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਈਜ਼ੌਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਈਬਾਕ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਇੱਕ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ, ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਝੌਂਪੜੀ, ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੈਰ, ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਕਬਾਇਲੀ ਪ੍ਰਾਈਡ ਗਾਰਡਨ, ਇੱਕ ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਕੁਆਰਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ (ਡਾ.) ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਨੇ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੱਸਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ।
ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਹੂਲਤ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ 25.59 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰੀ ਕਬਾਇਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬਾਇਲੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 10 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ 11 ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਤਾਮੇਂਗਲੋਂਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
