Plastic Notes: ਪੜ੍ਹੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ‘ਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਸੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ?, ਭਾਰਤ ‘ਚ ਵੀ ਜਲਦ ਹੀ ਚੱਲਣਗੇ ਇਹ ਨੋਟ
ਨਵੀ ਦਿੱਲੀ, 29 ਜੁਲਾਈ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ): ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਜਲਦ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ₹10 ਅਤੇ ₹20 ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੌਲੀਮਰ ਯਾਨੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ 100-100 ਕਰੋੜ ਯਾਨੀ ਕੁੱਲ 200 ਕਰੋੜ ਪੌਲੀਮਰ ਯਾਨੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਣੇ ਨੋਟ ਛਾਪੇਗਾ। ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਰੰਸੀ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਨੋਟ ਵੀ ਛਾਪੇ ਜਾਣਗੇ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਵਿੱਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਪੰਕਜ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਕਜ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ RBI ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਐਕਟ, 1934 ਦੀ ਧਾਰਾ 25 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ 2-5 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਟਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 1988 ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।
1966 ਵਿੱਚ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪੌਂਡ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਡਾਲਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਨਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਕਲੀ $10 ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਗਿਰੋਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਲੋਕ – ਇੱਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਇੱਕ ਆਰਟਿਸਟ, ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ੀ। ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨੇ ਅਸਲੀ ਨੋਟ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ, ਆਰਟਿਸਟ ਨੇ ਇਸਦੇ ਵਾਟਰਮਾਰਕ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਰਜ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਮੈਲਬੌਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਗੈਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਛਾਪੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਰੈਕੇਟ ਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਕਿਡ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਫੰਡ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਇਸ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1968 ਵਿੱਚ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਡਾ. ਹਰਬਰਟ ਕੂੰਬਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸਦੀ ਨਕਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1988 ਵਿੱਚ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਕਾਗਜ਼ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਇੱਕ ਖਾਸ, ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪੋਲੀਮਰ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਲੀਮਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਈਐਕਸੀਅਲੀ ਓਰੀਐਂਟਿਡ ਪੋਲੀਪ੍ਰੋਪਾਈਲੀਨ, ਜਾਂ BOPP ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਖਿੱਚਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ।
ਹੋਰ ਖਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ : https://wishavwarta.in/
