ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, 29 ਅਕਤੂਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ) – ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ 419 ਦੇ ‘ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ’ (AQI) ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1,28,000 ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘IQAir’ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਹੌਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਾਹਿਰਾ 274 ਦੇ AQI ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਡਾਨ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਰਾਚੀ 165 ਦੇ AQI ਨਾਲ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸੂਰ ਸੂਬਾਈ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ AQI 261 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 250, ਸਾਹੀਵਾਲ ਵਿੱਚ 210, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਵਿੱਚ 205, ਝੰਗ ਵਿੱਚ 203 ਅਤੇ ਰਾਜਨਪੁਰ ਵਿੱਚ 201 ਰਿਹਾ। ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ AQI 194 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਭੱਕਰ ਵਿੱਚ 186 ਅਤੇ ਵੇਹਾੜੀ ਵਿੱਚ 181 ਰਿਹਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ‘ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ’ (PAQI) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਔਸਤ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3.9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1,28,000 ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ‘ਤੇ 6.5 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ‘ਅਨਵੇਲਿੰਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨਸ ਏਅਰ ਪੋਲਿਊਸ਼ਨ: ਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਰਿਪੋਰਟ ਆਨ ਹੈਲਥ ਰਿਸਕਸ, ਸੋਰਸਿਜ਼, ਐਂਡ ਸਲਿਊਸ਼ਨਜ਼’ (Unveiling Pakistan’s Air Pollution: A National Landscape Report on Health Risks, Sources, and Solutions) ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਮੇਲਿਤ, ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ਨਿਕਾਸ ਸੂਚੀ (emissions inventory) ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਰਾਚੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ‘ਦਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 50 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਬਰੀਕ ਕਣ (PM2.5), ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ (NOx) ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (SO2) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ (airsheds) ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ-ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ PM2.5 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਮਾਤਰਾ 110 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਪੰਜ ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ 22 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮਰ (life expectancy) ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
