ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ‘ਉੱਚ ਪੱਧਰ’ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ : ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, 27 ਸਤੰਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ): ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅਨੀਤਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ “ਉੱਚ ਪੱਧਰ” ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਿੱਪਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸੰਪਰਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ @AnitaAnandMP ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।”
ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਿਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਾਸ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਬਿਆਨ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਦਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੰਪਰਕ ਬਹਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਢਾਂਚੇ (ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਰੋਡਮੈਪ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕ ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਕਾਰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਏਜੰਡਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੀ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ।
ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 2026 ਵਿੱਚ ‘ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਸਮਝੌਤੇ’ (CEPA) ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 2030 ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ 70 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਵਪਾਰਕ ਨਤੀਜਾ 2.6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਕੈਨੇਡਾ-ਅਧਾਰਤ ਕੰਪਨੀ ‘ਕੈਮੇਕੋ’ (Cameco) ਭਾਰਤ ਨੂੰ 2027 ਅਤੇ 2035 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 22 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰੇਗੀ।
ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਖਣਿਜ, ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ (AI), ਕੁਆਂਟਮ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ, ਏਰੋਸਪੇਸ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।”
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਨੁੱਖੀ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। 2024 ਵਿੱਚ, ਸਟੱਡੀ ਪਰਮਿਟਾਂ ਸਮੇਤ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2025 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ 10.9 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ 2024 ਵਿੱਚ 15.6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸਬੰਧਤ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ।
ਦੋਵਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਰਸਮੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਮਤੀ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ, ਹਿੰਸਕ ਕੱਟੜਪੰਥ, ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ, ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ, ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
