ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਨੇ ਸਿਹਤ, ਖਣਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਚਰਚਾ : ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ
ਅਕਰਾ, 8 ਅਕਤੂਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ): ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਰੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ (ਦਵਾਈਆਂ), ਸਿਹਤ, ਰੱਖਿਆ, ਖਣਨ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ।
ਅਕਰਾ ਵਿੱਚ ਘਾਨਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸੈਮੂਅਲ ਓਕੁਦਜ਼ੇਤੋ ਅਬਲਾਕਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਘਾਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਨ ਡਰਾਮਾਨੀ ਮਹਾਮਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।
“ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਾਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸੇਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ‘ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹੀ ਸੀ।”
ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਘਾਨਾ “ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਈਵਾਲ” ਅਤੇ “ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ (ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂ” ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਘਾਨਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਈਵਾਲ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ‘ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ’ ਦੇ ਮੋਢੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਔਖੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਦੁਵੱਲਾ ਪਹਿਲੂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਾਮਾ ਅਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਓਕੁਦਜ਼ੇਤੋ ਅਬਲਾਕਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ‘ਐਕਟਰਾ ਰੀਸੈੱਟ’ (Actra reset) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ‘ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਭਾਰਤ’ ਪਹਿਲਕਦਮੀ; ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ‘ਫੀਡ ਘਾਨਾ’ (Feed Ghana); ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ (millets) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਾਨਾ ਦਾ ‘ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਕੋਡਰ’ (one million coders) ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ’ ਤੇ ‘ਸਟਾਰਟ-ਅੱਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ’।
“ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ’ (ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਸੀਂ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ (ਦਵਾਈਆਂ) ਅਤੇ ਸਿਹਤ, ਮਾਈਨਿੰਗ (ਕਾਨ-ਕੁਨਾਈ), ਰੱਖਿਆ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਾਂ।”
ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੇ ਘਾਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ “ਜੀਵੰਤ ਪੁਲ” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਚਕੀਲੇਪਣ (resilience) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਲਾਭ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
“ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਇੱਥੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੀਵੰਤ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਵਰਗ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਸਲ ‘ਜੀਵੰਤ ਪੁਲ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ, ਪੋਲਟਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਲਾਭ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ।”
