ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 21 ਨਵੰਬਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਰਤਾ) – ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 8:20 ਵਜੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ (AQI) 327 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ‘ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ’ (very poor) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿਰੀਫੋਰਟ (Sirifort) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ AQI 368 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ 366, ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ 362, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ 360, ਸੀਆਰਆਰਆਈ (CRRI) ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ‘ਤੇ 355 ਅਤੇ ਪੂਸਾ (Pusa) ਵਿੱਚ 353 AQI ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਗਲੋਈ (330), ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ (326), ਵਸੁੰਧਰਾ ਐਨਕਲੇਵ (315), ਤਾਲਕਟੋਰਾ ਗਾਰਡਨ (316), ਐਨਐਸਯੂਟੀ (NSUT) ਜਾਫਰਪੁਰ (316), ਕਰਾਲਾ (296), ਐਨਆਈਐਚ (NIH) ਨਰੇਲਾ (285), ਛਾਵਲਾ (278), ਟਿਕਰੀ ਕਲਾਂ (264), ਮੰਦਿਰ ਮਾਰਗ (253), ਬੁਰਾੜੀ (246) ਅਤੇ ਘੋਗਾ (240) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਦਾ ਅਸਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ 10.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਪਮਾਨ 10.6 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2-3 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਫ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੇਪਣ (haze) ਕਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰਤਾ (visibility) ਘੱਟ ਰਹੀ। ਆਈਐਮਡੀ (IMD) ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ‘ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀ’ (western disturbance) ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ‘ਖਰਾਬ’ (poor) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ AQI 268 ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ 270 ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ 280 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸੰਚਾਰ (ventilation) ਕਾਰਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ‘ਗੰਭੀਰ’ (severe) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਬਣੀ ਰਹੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰੀਫੋਰਟ ਵਿੱਚ AQI 357, ਪੂਸਾ ਵਿੱਚ 349, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ.ਓ. (ITO) ਵਿੱਚ 346-346, ਅਤੇ ਸੀ.ਆਰ.ਆਰ.ਆਈ. (CRRI) ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ‘ਤੇ 336 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ (IITM) ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ AQI ‘ਖਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇਗਾ, ਪਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ‘ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ’ (very poor) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 20 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (CAQM) ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਉਸਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ 31 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, 10 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰੇਡੇਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੜਾਅ I ਅਤੇ II ਉਪਾਅ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਰਹਿਣਗੇ। CAQM ਨੇ ਆਪਣੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਧੂੜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਢਾਹੁਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਦਫਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 108 ਮਕੈਨੀਕਲ ਰੋਡ ਸਵੀਪਿੰਗ (MRS) ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਲਗਭਗ 80 ਲੱਖ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 1,440.713 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਔਸਤ AQI 166 ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ 223 ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।